Với 4 kỹ năng Nghe – Nói – Đọc – Viết trong tiếng Anh, mình thường thấy mọi người sẽ tích luỹ dần và không ngại lắm với phần Nghe – Đọc, vì 2 kỹ năng này chủ yếu là mỗi người tự “làm việc” với chính mình. Trong 2 kỹ năng Nói và Viết, thường Nói gây nhiều khó khăn cho mọi người hơn, vì dù sao Viết có khó cũng thường được có nhiều thời gian nghiền ngẫm hơn, và ít phải giao tiếp trực diện với người hơn.

Trong nhiều bài viết trên mạng về các cách để nâng cấp khả năng Nói tiếng Anh (giao tiếp, thuyết trình …), một trong những lời khuyên phổ biến là mọi người cần dũng cảm nói, không ngại sai, rồi dần dần sẽ cải thiện được. Theo mình thì lời khuyên này không hẳn sai, nhưng hơi thiếu ở điểm ngay từ trước lúc “dũng cảm nói”, mọi người cũng cần ít nhiều biết cách để tạo ra được 1 câu nói đã.

1. Tại sao kỹ năng Nói gây nhiều khó khăn cho người học tiếng Anh?

Đầu tiên, chúng ta cùng “đập nhỏ” kỹ năng Nói ra để hiểu rõ hơn tại sao kỹ năng này gây nhiều khó khăn hơn hẳn so với các kỹ năng khác. Chúng ta có thể hình dung quy trình để tạo ra một câu nói, một lượt lời với hình vẽ này. Các bạn có thể xem hình, đọc giải thích ở dưới, và liên hệ với việc nói bằng ngôn ngữ mẹ đẻ để hiểu quy trình này hơn nữa.

(1) Idea: Đầu tiên để nói được, chúng ta cần phải bắt đầu từ 1 ý tưởng (một thông tin, một quan điểm, một lời phản hồi …)

(2) Keyword: Chúng ta cần có các từ ngữ cần thiết để truyền tải ý tưởng trên tới người nghe

(3) Sentence: Chúng ta cần lắp ghép các ý tưởng vào 1 câu hoàn chỉnh, đúng ngữ pháp, để người nghe có thể hiểu được

(4) Talk out loud: Cả 3 bước trên đều chỉ đang diễn ra trong suy nghĩ của chúng ta. Mình cần phát âm (Pronunciation) câu này thành lời nói, và trong trường hợp nói nhiều câu liên tiếp nhau, chúng ta còn cần liên kết giữa các câu (Linking Devices) để truyền tải ý tưởng tới người nghe

(5) Listen to responses: Sau khi nói xong lượt lời của mình, chúng ta cần nghe người đối thoại phản hồi, sau đó lại quay lại bước (1) để nghĩ ra ý tưởng đáp lại.

Không chỉ vậy khác với kỹ năng Viết, khi chúng ta có thể có hàng giờ để ngồi bình tĩnh lên ý tưởng, viết câu, nắn chỉnh từ ngữ …, thì với kỹ năng Nói, chúng ta thường cần làm cùng lúc cả 5 bước trên trong một khoảng thời gian rất hẹp, thường chỉ tính bằng giây. Đó cũng là lý do nhiều bạn có vốn từ vựng khá ổn, kỹ năng Đọc và Nghe không gặp vấn đề nhiều, nhưng khi bắt đầu nói sẽ cảm giác bị quá tải: không kịp nghĩ ra ý tưởng, không nghĩ kịp từ cần dùng, không biết diễn đạt thế nào, không hài lòng với câu nói của chính mình, và dần dần hình thành cảm giác ngại nói tiếng Anh.

2. Hãy bắt đầu với việc hình thành 1 câu cơ bản

Một điều may mắn để bù lại cho độ thách thức của kỹ năng Nói, đó là yêu cầu về độ chuẩn xác tuyệt đối không quá cao. Trong phần lớn trường hợp thì ưu tiên lớn nhất vẫn là truyền tải được ý tưởng, suy nghĩ, quan điểm … một cách nhanh chóng, rõ ràng, chứ không cần chỉn chu từng từ ngữ, từng chi tiết ngữ pháp …

Theo mình, trong việc luyện Nói, từ vựng cũng rất quan trọng, nhưng kỹ năng then chốt nhất để chúng ta có thể luyện tập và nâng cấp khả năng nói tiếng Anh sẽ là CÂU, không phải là các từ hay cụm từ đơn lẻ. Trước khi nghĩ tới việc thuyết trình dài, hay duy trì một cuộc hội thoại, bàn luận hàng giờ đồng hồ, hãy bắt đầu từ việc tạo được những câu đơn giản, với từ vựng cơ bản, ý tưởng rõ ràng, và đúng ngữ pháp.

Để tạo được một câu đơn giản, các bạn nên chú ý vào 2 thành phần chính sau đây:

(1) Từ khoá của câu: Từ khoá của một câu là những từ quan trọng nhất để truyền tải nghĩa của câu, thường sẽ là chủ ngữ, vị ngữ, và tân ngữ (đối tượng được/bị tác động bởi hành động trong câu). Ví dụ, để mô tả lại tối qua mình đã làm gì, chúng ta có thể nói “Yesterday, I watched a movie”, trong đó “I” là chủ ngữ, “watched” là vị ngữ và “a movie” là tân ngữ.

(2) Trật tự từ trong câu: Khi nói 1 câu, mình cho rằng trật tự từ trong câu sẽ là quan trọng hơn cả, vì đó sẽ là yếu tố ảnh hưởng rất đáng kể tới việc truyền đạt ý tưởng. Thử tưởng tượng với câu trên, nếu ta đảo trật tự từ thành “Yesterday, I movie watched a” thì câu sẽ khá khó hiểu với người nghe. Đó là với một câu ngắn, bạn có thể hình dung một câu dài với trật tự từ không đúng thì sẽ còn gây cản trở cho việc truyền đạt thông tin hơn nữa. Vì thế, hãy chú ý về trật tự từ trong câu, ít nhất đảm bảo các thành phần chính trong câu (chủ ngữ, vị ngữ, tân ngữ) được rõ ràng và đúng thứ tự, sau đó hãy nghĩ tới việc mở rộng câu.

Khi đã đảm bảo được 2 yếu tố này, bạn có thể tự tin ý tưởng của mình đã được truyền tải một cách rõ ràng. Kể cả khi bạn có sai một số lỗi như mô tả sau đây thì thực ra người nghe vẫn hiểu khá rõ ý tưởng của bạn:

• Sai thì của động từ: Yesterday, I will wach a movie.
• Sai về số ít, số nhiều, tân ngữ: Yesterday, I watch the movies.
• Sai động từ trong câu: Yesterday, I watching a movie.
• Phát âm sai một vài từ: Yesterday, I watched a movee.

Tất nhiên, những lỗi sai trên vẫn là … lỗi sai, và chúng ta vẫn cần cố gắng để những câu nói của mình chỉn chu nhất có thể. Nhưng nếu bạn chưa quá thoải mái với việc nói tiếng Anh, thì mình đề xuất nên tập trung vào 2 yếu tố (1) Từ khoá của câu và (2) Trật tự từ trong câu trước, đó sẽ là một xuất phát điểm để bạn xây dựng những câu nói đầu tiên, và cũng là xây dựng sự tự tin bước đầu.

Để kết bài, mình sẽ bonus thêm một chút để các bạn có “niềm tin” hơn vào cách tiếp cận này: Từ những thành phần cơ bản nói trên, chúng ta có thể mở rộng câu ra với một số cách dưới đây:

• Thêm tính từ/ trạng từ: Yesterday, I watched an great movie
• Thêm cụm giới từ (in, on, at, to …) : Yesterday, I watched a movie on my comfortable couch in the evening.
• Thêm mệnh đề quan hệ: Yesterday, I watched a movie that my friends recommended last week.
• Thêm mệnh đề để hình thành câu ghép/câu phức: Yesterday, I watched a movie and I laughed out loud at some funny scenes.
• Sử dụng từ vựng “hoành tráng” để làm câu trông rất nguy hiểm: Yesterday, I immersed myself in a thought-provoking movie.

Tiềm năng mở rộng các câu đơn giản lên thành các câu màu sắc, nhiều thông tin hơn là rất nhiều, gần như vô hạn. Vì thế, hãy bắt đầu từ việc xây dựng thật chắc chắn các câu cơ bản, sau đó bạn sẽ có nền tảng để dần tạo được thành câu dài, thành bài nói dài, và tự tin hơn với kỹ năng Nói của mình.