Từ vựng là một trong các yếu tố thường gây nản lòng cho người học tiếng Anh, vì cảm giác như từ vựng là vô biên. Đúng là từ vựng thì gần như là vô tận, nhưng để sử dụng hiệu quả, đặc biệt trong công việc, thì bạn không cần biết quá nhiều từ, càng không cần biết những từ/cụm từ quá hoành tráng, và thậm chí có thể mắc một vài lỗi sai trong việc dùng từ.

Tất nhiên, tư duy “phiên phiến” với từ vựng như mình nói trên sẽ không hợp với những ai rất đam mê và muốn không ngừng nâng cấp năng lực tiếng Anh, hoặc với những công việc yêu cầu diễn đạt chính xác tuyệt đối (ví dụ như Luật). Tuy nhiên, mình tin phần lớn mọi người học tiếng Anh sẽ có mục tiêu chính là để diễn đạt ý tưởng/quan điểm/thông tin … sao cho người nghe/ người đọc hiểu đúng là được. Bên cạnh đó, rất nhiều người học tiếng Anh là những người vốn đã bận rộn với việc đi làm, đi học, gia đình …, nên thời gian dành cho học tiếng Anh không quá nhiều, và việc chắt lọc những gì then chốt cần học sẽ lại càng cần thiết.

Trong bài viết này, mình sẽ nói về những nguồn từ vựng các bạn nên học và không nên học để hướng tới mục tiêu giao tiếp hiệu quả.

1. Những nguồn từ vựng KHÔNG nên học

Một lời khuyên chung của mình là không nên học từ vựng/diễn đạt từ phần lớn các nguồn trên mạng xã hội (Facebook, Youtube, Instagram, Tiktok …). Các trang mạng xã hội cần duy trì lượng nội dung liên tục, mà nội dung về từ vựng thì có lẽ là dồi dào nhất, gần như vô hạn. Bên cạnh đó, để thu hút chú ý của người xem thì nhiều khi các bài đăng về từ vựng sẽ rất “màu mè”, kiểu đưa những từ vựng/diễn đạt thật hoành tráng, ấn tượng, và cũng hiếm gặp. Nếu nạp theo những nguồn như thế, bạn nhiều khi sẽ cảm giác mình có vẻ đang học rất nhiều, nhưng đồng thời cũng quá tải và không ứng dụng được nhiều.

Dưới đây là một số kiểu content về từ vựng mình nghĩ là không nên học theo:

(1) Kiểu “10 cách nói Thank you”

Đây là ví dụ về kiểu nội dung tiếng Anh mình nghĩ là phổ biến nhất trên mạng: Rất nhiều cách diễn đạt thay thế, nâng cao cho 1 ý tưởng/từ vựng đơn giản. Thường thì rất ít tình huống yêu cầu bạn phải biết tới hàng chục cách nói thay thế cho “hello”, hay cần dùng từ xịn hơn để nói “good”, vì thế những danh sách như này sẽ có tầm ứng dụng khá hẹp. Kể cả khi bạn rất muốn có một vài cách để đỡ bị lặp đi lặp lại thì chỉ cần học tầm 2 – 3 diễn đạt là đủ dùng.

(2) Kiểu quá chau chuốt từng tiểu tiết

Đây là ví dụ về việc quá chau chuốt các diễn đạt, một kiểu nội dung tạm gọi là “bậc cao” hơn so với những list từ vựng thường gặp. Cụ thể ở đây, ý của bạn này là “learn new knowledge” là sai Collocation, mà cần dùng “acquire/gain knowledge”. Tất nhiên chỉn chu được cũng tốt, nhưng ở chiều ngược lại, mình tin là nói, thậm chí viết “learn new knowledge” cũng không gây khó hiểu gì. Công sức dành ra để chăm chút và kiểm tra từng chút tiểu tiết này nên dành để tích luỹ từ vựng thực sự then chốt và diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng.

2. Các nguồn từ vựng nên học

Theo mình, từ vựng nên học cần có 2 tính chất: (1) Dùng được trong nhiều văn cảnh và (2) Đóng vai trò then chốt trong việc truyền tải ý tưởng. Theo ý tưởng đó, bạn nên đầu tư thời gian để tích luỹ, học và sử dụng 2 nhóm từ sau.

(1) Từ vựng chung (General Vocabulary)

Đây là các từ vựng dùng chung cho mọi chủ đề, mọi tình huống, không phân biệt trong công việc, học tập, hay cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, trong rất nhiều tình huống, chúng ta có thể dùng từ “make” để nói về hàng động tạo ra/ đóng góp cho 1 điều gì đó, “slow/ slowly” để nói về điều gì đó chậm chạp. Khi hình thành các câu văn, đây cũng là chất kết dính thường dùng để kết nối các từ trong câu và các câu với nhau.

Có nhiều danh sách từ vựng chung, trong đó các bạn có thể tham khảo với một danh sách gọn nhẹ gồm 2,000 từ của GSL tại LINK NÀY. Nghe 2,000 từ thì có vẻ khá nặng nhưng thực ra nếu bạn có học ít nhiều tiếng Anh thời đi học cấp 3 thì vốn bạn đã tiếp xúc với khá nhiều từ trong danh sách này, nên việc học cũng sẽ không quá nặng.

Đối với nhu cầu sử dụng tiếng Anh học thuật như thi IELTS, bạn sẽ cần biết thêm danh sách 570 từ vựng học thuật tại LINK NÀY. Những từ này xuất hiện rất dày đặc trong các bài nghe và đọc của IELTS. Đồng thời, những từ này cũng là 1 cách để chúng ta có thể làm bài nói/viết của mình “xịn” hơn mà không cần quá màu mè, ví dụ dùng “obtain” hay “acquire” để thay cho “get”.

(2) Từ vựng theo chủ đề (Topic Vocabulary)

Từ vựng theo chủ đề, hoặc từ vựng chuyên ngành, bao gồm những từ ngữ chuyên biệt liên quan đến một chủ đề cụ thể, và những từ vựng này sẽ đặc biệt quan trọng để sử dụng tiếng Anh hiệu quả trong công việc.

Người học có thể chọn “cày” các từ vựng này một cách cổ điển thông qua việc học dần từ các sách, hoặc có thể sử dụng AI để tìm và học các bộ từ vựng đó. Chẳng hạn với 1 câu lệnh đơn giản như trong ảnh, chúng ta có thể lấy ra những từ vựng, định nghĩa, ví dụ, theo ý của mình, sau đó có thể yêu cầu AI tạo các bài tập như điền từ để ôn từ được hiệu quả hơn.

(3) Cần gì tìm đó

Một lời khuyên của nhiều người là để học dùng 1 từ/cụm từ nào đó, nên tập đặt câu hay sử dụng các từ/cụm từ đó vào 1 văn cảnh. Quan điểm của mình thì ngược lại, mình thấy việc cố ép bản thân phải sử dụng 1 từ/cụm từ nào đó sẽ khá gượng ép và ngược với cách chúng ta sẽ thực sự sử dụng ngôn ngữ: Chúng ta cần có ý tưởng, rồi mới tìm từ để diễn đạt được ý tưởng đó, chứ không phải rất muốn dùng 1 từ nào rồi nghĩ ra ý để lắp vào.

Vì thế, lời khuyên cuối của mình là hãy xuất phát từ việc bạn đang cần nói/viết điều gì, rồi quay ngược lại tìm “nguyên liệu” cho mục tiêu đó. Với những công cụ hỗ trợ như ChatGPT, việc tìm những từ vựng như thế này càng trở nên dễ dàng hơn, ví dụ như 1 câu lệnh ChatGPT dưới đây. Dần dần, qua nhiều quá trình suy nghĩ – chuẩn bị – nói/viết tiếng Anh như vậy, việc sử dụng tiếng Anh sẽ càng trở nên tự nhiên hơn và hữu ích hơn cho công việc.